1910 yılında İstanbul’da doğan Kemal Tahir, 1973’te vefat edinceye kadar Türk edebiyatı için şiir, makale ve romanlar yazarak katkıda bulundu. Gerçek adı İsmail Kemalettin Demir olan yazarımızın babası Sultan Abdülhamit’in yaveri Yüzbaşı Tahir Bey, annesi ise saray çalışanı Nuriye Hanım’dır. Babasının görevinden dolayı farklı şehirler ve okullarda öğretimini devam ettiren yazarımız, son olarak Galatasaray Lisesinde iken annesinin ölümü sonucu okulunu yarıda bırakarak Zonguldak’ta çalışma hayatına başladı.
1932’de İstanbul’a dönen Kemal Tahir’in edebiyat serüveni de böylece başlamış oldu. Gazetelerde çalışmaya başlayan yazarımız, daha sonra arkadaşlarıyla birlikte Geçit isimli ilk dergisini çıkardı. Kemal Tahir, bu dönemde Türkiye Komünist Partisi üyesi olan komşusu “Sarı” Mustafa Börklüce ve onun aracılığı ile tanıştığı şair Nazım Hikmet gibi sosyalist aydınlarla olan arkadaşlığıyla beraber sosyalist fikirler ile tanıştı.
1940 yılında donanma davasında asker arasında komünizmi yayma suçlamasıyla hapis cezası alarak 1950 yılındaki genel affa kadar çeşitli hapishanelerde kalan yazarımız, romanlarının birçoğunu da hapishanede şekillendirdi. Orta Anadolu köylerinin, köylülerin, ağalık sisteminin ve Kurtuluş Savaşı sonrası halkın ruh hâlinin sentezini yapan yazarımızın başarısı, hapishane duvarlarında saklı.
Marksizm ve Türk toplumunu sentezlemeye çalışan yazarımız, batılılaşmanın kültürümüzle uyuşmadığını düşünmüş; daha sonra marksizmin de yetersiz olduğu kanısına varmış olacak ki sosyalistler tarafından dışlanmasına neden olan Kurt Kanunu, Bozkırdaki Çekirdek ve Yorgun Savaşçı kitaplarını kaleme alacaktı.
Esir Şehir üçlemesinde oldukça milliyetçi bir dil kullanan yazar, serinin ilk kitabı olan Esir Şehrin İnsanları’nda işgal edilmiş İstanbul’u anlatır. İşgal yıllarında halkın ve aydınların durumunu sentezleyen yazarımıza göre halk; umudu hâlâ Osmanlı Hükûmeti’nde arayanlar, Kuvayımilliyeciler ve bu durumu hiç umursamayanlar olarak üçe ayırmış; kitabın ana karakteri olan uzun süre Avrupa’da yaşamış ve İstanbul’un gidişatı hakkında bilgisi olmayan Paşazade Kamil Bey’i ise Kuvayımilliyecilere dâhil etmiştir.
İkinci kitabı olan “Esir Şehrin Mahpusu” kitabında ana karakterimiz hapishaneye girer, burada ülkesi için neler yapabileceğini düşünürken diğer taraftan ailesi ve Osmanlı aristokrasisiyle fikir çatışması yaşar. Serinin son kitabı “Yol Ayrımı”nda Kurtuluş Savaşı sonrası genç cumhuriyetin demokrasi sancısını anlatan yazarımız, devlet ana kitabıyla okurlarına soluksuz bir kuruluş hikâyesi sundu.
Eserlerinde yalın bir dil kullanan Kemal Tahir; özellikle Yediçınar Yaylası, Köyün Kamburu ve Büyük Mal üçlemesinde Orta Anadolu Türkçesini kullanarak Kurtuluş Savaşı ve yeni cumhuriyetin Anadolu’ya etkisini anlattığı kitaplarını diyaloglarla zenginleştirdi ve karizmatik karakterler oluşturarak sürükleyiciliği sağladı. Ayrıca belirtmek gerekir ki 1950’li yılların meşhur Çağlayan Yayınları’nda 10 kitaplık “Çağlayan Feza” romanları ile Türkiye’de gençlerin içine ilk bilim kurgu tohumlarını da attı.
Kemal Tahir’in fikir değişimleri, Oğuz Atay tarafından “dinamik, kendini yenileyen, kendisiyle hesaplaşan” bir yazar olmasına bağlandı. Anadolu içinde yeni bir sol grup arayan Kemal Tahir’den en çok etkilenen isimlerden birisi de yeni bir CHP için yola çıkan Bülent Ecevit’ti.
Elbette ki Kemal Tahir’in değeri de öldüğünde anlaşılacaktı. Tahir’e hak ettiği statüyü ise içerisinde olduğu sol grup değil, milliyetçiler vermişti. Ancak verilen hiçbir değer Kemal Tahir’in yalnız bir adam olduğu gerçeğini değiştirmezdi.
Yazıma Kemal Tahir’in yalnızlığını çok iyi anlatan hocamız Prof. Dr. Emre Erdoğan’ın şu sözleriyle son vermek istiyorum: ‘‘Aidiyetlerden, referans noktalarından, dipsiz atıf sarmalları ve başkalarının takdirine bağlı unvanlardan bağımsız; hayat ile kurgu, tarih ile insan arasındaki daracık yolda yürüyüp durur; bize de kendi okumalarımızı yapacağımız izler bırakır. Şanslıysak tek bir yaşamda o izlerle birden fazla karşılaşır ve tıpkı onun gibi kendi yalnızlığımızda olgunlaşarak yürürüz.’’
